Selma

Via de 'club van echte lezers' van uitgeverij Atlas Contact kwam ik al in het bezit van het in september verwachte boek van Carolijn Visser.

Toen de dikke proefdruk vrijdag door mijn brievenbus werd geperst, scheurde ik gelijk de envelop open. Die foto op de kaft. Ouderwetse snoetjes van twee serieuze kinderen, een westerse vrouw en een Aziaat. De lachende vrouw moet Selma zijn.

Carolijn Visser heeft de twee kinderen van deze foto in 2008 ontmoet bij een van haar lezingen. Zij waren inmiddels ongeveer 60 jaar en vertelden over hun Nederlandse moeder Selma, die in 1950 had besloten hun Chinese vader te volgen naar zijn vaderland. In de jaren die volgden schreef Selma brieven naar hun opa in Nederland en deze openhartige beschrijvingen van het gezinsleven in China ten tijde van de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie, vormen de basis van dit boek. Ik las het in een paar dagen uit.

De ondertitel van Selma is 'Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao'. Je voelt als lezer een dreigend gevaar. Carolijn Vissers stijl van schrijven is prettig, want er staat geen woord teveel en zeker geen woord te weinig. Al lezend wordt de nieuwsgierigheid bevredigd en werpen zich nieuwe vragen op. Het is als het kijken naar een goede documentaire. Details komen naar voren in levendige beschrijvingen. De letterlijk overgenomen stukjes uit Selma's brieven geven intieme details van haar leven. Dit gebeurt in een sfeer van de tijd van het Polygoon journaal. We ruiken bijna de Nederlandse appeltaart die Selma voor iedere verjaardag bakt. Haar woordgebruik geeft kleur aan het verhaal naast de beschrijvende stijl van de rest van het boek. Uit de gesprekken die de schrijfster voerde met Selma´s kinderen Dop en Greta, weten we dat zij het moeilijk vonden om er niet volop Chinees uit te zien. Kleine vooruitwijzingen in de tijd maken dat je als lezer meer weet dan het gezin.

De opkomst van het communisme en de politieke ontwikkelingen in China zijn zo goed uitgewerkt dat je snapt wat er gebeurt. De man van Selma is een in Cambridge afgestudeerd psycholoog die niets liever wil dan China helpen met de opbouw van dit immens grote land. Dat Selma hem volgt kun je je als lezer helemaal voorstellen. Als Joodse had zij haar moeder verloren en met haar vader ondergedoken gezeten. Na de oorlog is zij 24 en begint zij vastberaden aan een studie in Cambridge waar zij Chang ontmoet. Zij heeft zoveel in Nederland verloren dat ze de mogelijkheden die het leven haar biedt met een groot enthousiasme aanpakt. Ze trouwen, krijgen zoon Dop in Cambrigde en dochter Greta in Hongkong. De band met Nederland houdt zij warm door een uitgebreide brievenwisseling met de enige die zij over heeft uit haar jeugd, haar geliefde vader Max. Dan wordt Chang gevraagd als leider van het psychologisch instituut in Peking. Daarnaast is hij vooraanstaand lid van de Partij. Selma richt de aan hen toegewezen woonruimte in, gedreven door een nostalgisch gevoel uit haar vroege jeugd. Later werkt zij als docent Engels aan de Tweede-talenschool. De bewondering voor het positieve en hard werkende echtpaar gaat hand in hand met een grote vrees voor hun welzijn, wanneer de Culturele Revolutie begint.

Dit boek is een meesterwerk. Het geeft inzicht in een zeer recent hoofdstuk van de wereldgeschiedenis, door de levensloop van slechts één familie. Ongekend dramatisch is de reeks gebeurtenissen die wordt beschreven. En ongekend sterk kan de mens zijn, die door politieke wendingen in zijn land beperkt wordt of verdrongen.

Dit boek kan niet in de kast. Het moet worden gelezen!