Een Japanse scholier in huis

Ruimte

De vorige winter is voor mij in een waas gehuld. Ten tijde van de boekpresentatie van Tokiko lag de wereld volledig stil. Boekhandels waren gesloten en bioscopen gingen dicht: de coronapandemie hield de wereld in zijn greep. Voor mij persoonlijk kwam er een crisis bovenop: capsulitis adhaesiva. In de volksmond frozen shoulder. Neem van mij aan dat dit woord niets zegt. Het niet kunnen bewegen van de schouder is één. De allesomvattende pijn is het serieuze probleem. De zwaartekracht maakte dat wandelen al zeer deed: bij elke stap een pijnscheut in het bovenlijf. Verdoven was de enige optie: tien pijnstillers overdag en THC voor de nacht.

In de zomer begon het beter te gaan; de pijn zwakte af. En met hulp van fysiotherapie ging ik langzaam vooruit. Maar ik werd vreselijk somber van het koele natte weer. Veel grenzen gingen open en die van Japan bleef potdicht*. En hoe meer ik daar bij stilstond, hoe vervelender dat voor me werd.

Ik begon met opruimen. Niet zomaar een beetje opruimen, maar volgens de Marie Kondo-manier**. Een bepaalde manier van bepalen wat je wilt houden, omdat het je plezier geeft als je het vasthoudt of ziet. Zij noemt dat ときめく(spark joy): enorm Japans en inspirerend voor mij. Ik raakte in de ban en kocht me suf aan opbergbakken en mandjes. Al mijn kasten gingen leeg en de helft van de spullen werd bedankt en weggedaan. De overgebleven spullen lachen me toe vanaf hun plekjes in de kast.

Hoe mijn schouder het aankon was me een raadsel. Ik kan me herinneren dat het werk mij een doel gaf en voldoening en dat had ik lange tijd niet gehad. Na 15 januari was mijn agenda leeg geweest: al mijn energie ging naar herstel, maar daar stroomde ik ook op leeg. Het opruimen was mijn therapie, met lucht en ruimte tot gevolg. Ruimte voelen doet een mens dieper ademen. Er kwam een heerlijke maand september met zonnig nazomerweer. Ik kon weer een eindje gaan lopen zonder de heftige pijn. Ik ging me beter voelen, zowel fysiek als mentaal.

En op 15 september ging de telefoon. Meer dan honderd jongeren willen naar Nederland voor een semester of een jaar aan een middelbare school… De organisatie die me belde zat vreselijk omhoog. Ze hadden zó veel aanmeldingen dit jaar en waren dringend op zoek naar gastgezinnen. Ik had op hun website informatie aangevraagd. Was het iets voor mij? Ik vertelde dat ik specifiek naar een Japanse scholier had gezocht, voor een trimester, omdat ik me niet kan committeren voor een jaar. Ik vertelde over mijn partner Yutaka, die in Tokio woont en dat ik gelijk naar Japan wil vliegen als dat weer kan.

“We zoeken per direct een gezin voor Haruto, die naar Nederland komt en geen plekje heeft. Als u straks zelf naar Japan wilt, hebben we zo een ander gastgezin”. Ik was op de verjaardag van Maureen (mijn zus) en ik wilde bedenktijd, dat spreekt voor zich. Zij werd echter ook meteen enthousiast en meldde zich aan als gastouder, nog diezelfde week. We spraken over de feestdagen en hoe leuk dat wel niet zou zijn. Een paar tieners erbij hebben; leuk voor Zomer en Stijn!

De trein kwam in beweging toen ik ja had gezegd. Van een huisbezoek en telefonische referenties tot het aanvragen van een VOG***. De arme jongen stond bij wijze van spreken al op het vliegveld toen hij hoorde over ons gezin.

Met negentien anderen waarvoor aan het begin van het schooljaar nog geen gastgezin gevonden was, kwam Haruto op 27 september naar Nederland. Er waren Italianen (waaronder Giulia) en Brazilianen, maar ook een Thai genaamd Tai en nóg een jongen uit Japan. Ze kregen een introductieweek met Nederlandse les en de verkeersregels en ze sliepen op zalen in een jeugdherberg. Op de groepsfoto kun je Giulia en Haruto zien (allebei met bril).  

Op 2 oktober kwamen alle gastouders naar Amsterdam. Voor de kinderen een kennismaking met hun nieuwe gezin. Wij waren met de trein en Haruto had een grote koffer mee, die niet op de fiets, noch op de scooter paste en dus gingen Stijn en Haruto lopend van het station naar huis. Als ik terugkijk op die dag, vind ik het ongelofelijk dapper van ons alle drie. Wat zou ons te wachten staan de komende tijd?

 

De eerste week liep het stroef met het opstarten van school. Van mijn zusje hoorde ik hoe het eigenlijk hoort te gaan, want Giulia ging al gelijk naar school! Zij had moeite met het fietsen, omdat ze dat nog nooit had gedaan. Ze komt uit een dorpje op Sardinië en gaat altijd met een bus naar school. Een regenpak kopen was iets nieuws voor haar. En dat was juist iets wat Haruto al kent. Van de organisatie kregen we een klein budget: slechts 150 euro voor een tweedehands fiets. Die gingen we kopen bij de kringloop in Alkmaar: Haruto achterop de scooter en dan fietsend naar huis. Gelukkig heeft zijn vader thuis een motor en zat hij al vaker achterop. Maar in Japan rijdt men links en zijn geen snorfietsen zonder helm. Zo viel er heel veel te wennen in de allereerste week. Het was vaak gissen wat hij vond of dacht, want als je het vroeg, zei hij ‘nice’. Maar of dat uit beleefdheid was, wist ik niet.

Ik had er een dagtaak aan om te verzinnen wat Haruto kon doen. Hij had gelukkig wel een leerboek mee en ook de discipline om daaruit te werken, maar ik vond het sneu voor hem dat hij nog geen leeftijdsgenoten om zich heen had.

We speelden rummikub en keken het journaal. We aten boerenkool en draadjesvlees. En we fietsten naar het strand en naar de kringloop toe. Ik belde dagelijks de organisatie of er nieuws was over school. En na elf dagen ‘nee’, was er eindelijk een ‘ja’. De opluchting was groot toen de school begon. Wat stond hem allemaal te wachten? Ik probeerde hem zo goed mogelijk voor te bereiden en we namen samen het rooster door. Wat neem je mee voor zo’n eerste dag? Ik leek nog nerveuzer dan Haruto.

Zet je eerste stap maar eens in een nieuwe school. Waar de bovenbouwcoördinator je opwacht en je weet verder helemaal niets. Ja, dat je naar 5 VWO gaat, maar je kent nog niemand en alle leerlingen zien er anders uit. In Japan droeg je altijd een uniform. En je was de hele schooldag in hetzelfde lokaal. Hier moet je ‘als de bel gaat’ met zijn allen naar een ander klaslokaal. Je hebt brood gesmeerd om te lunchen, maar hoe gaat een pauze er hier aan toe?

Ik had zoveel gedachten over mijn gastzoon: ik werd ermee wakker en ik ging ermee naar bed. Hij was een constante factor waar ik rekening mee hield. Ik had de neiging om veel te praten, om geen stiltes te laten vallen als ik bezig was in huis. En als dat geen reactie van Haruto uitlokte, vroeg ik me af of hij me wel had verstaan. Zo bleef ik Nederlands vertalen in het Engels en zei ik steeds hardop wat ik ging doen. Ik moest constateren dat ik de enige was. Mijn zoon en mijn gastzoon waren allebei stil. Bij een vraag kreeg ik antwoord en geen wedervraag.

Na de eerste schooldag vroeg ik Haruto hoe het was geweest en ik kreeg er niet veel meer dan ‘moeilijk’ uit. Na dag twee kwam hetzelfde antwoord en pas na dag drie kwam er een prachtige lach! Hij had de gymzaal gevonden en het was ‘makkelijk’ geweest.

Je wilt niet weten hoe trots ik op mijn gastzoon ben. Ik weet hoe het in Japan is en zie ook hoeveel invloed de Japanse cultuur heeft op de manier waarop hij zich gedraagt. Hij loopt muisstil door het huis en is netjes en georganiseerd. Hij wil niemand tot last zijn en vraagt dus ook niets. Als hij mij niet begrijpt, komt er een vragende blik. Want ‘wat zeg je?’ aan mij vragen, is al uit de comfortzone. De televisie staat ’s avonds op de zender die ik kijk. Want hem een zender laten kiezen, is nog altijd niet gelukt. Het ‘zich schikken’ is hem vertrouwd en naar zijn mening vragen voelt ongemakkelijk. Er is hem waarschijnlijk nog nooit naar gevraagd. Gelukkig durft hij wel ‘nee’ te zeggen en daar kijk ik van op. Als ik vraag of hij mee wil naar Albert Heijn is het de ene keer ja en de andere keer nee. Ik vind het bijzonder dat Haruto deze stap heeft genomen. Hij is nog nooit van zijn leven naar het buitenland geweest. Zijn motivatie en redenen fascineren mij. Hij zegt dat hij iets anders wil dan anderen en dat is bijzonder in Japan. Wat een sterke wil zit er in hem verscholen en een aanpassingsvermogen bovendien.

Van buitenaf zou je zeggen: wat een meegaand persoon. Wat zou er in hem omgaan? Hoe denkt hij precies? Dat zijn vragen die mij bezighouden en er is elke dag een kleine verrassing, als ik iets ontdek wat hij leuk vindt. Ik noem een aantal dingen die hem deden stralen: een bunker in het landschap, een Frans chanson bij Matthijs, een film op Netfilx die we gingen kijken (Baby Driver) en die hij op zijn mobieltje al een keer had gezien, een liedje van Coldplay (Vive la Vida), mandarijntjes en een pepernotenwinkel, waar hij voor het eerst zelf iets kocht.

Ik had bepaalde verwachtingen over het gastouderschap en ik moet ze één voor één bijstellen heb ik gemerkt. Ik had nooit kunnen bedenken dat Haruto zo goed Engels spreekt, dat hij nog nooit een kat had geaaid en dat het ruim twee weken duurde voordat hij op de bank ging zitten, in plaats van op een eettafelstoel. Ik had nooit gedacht dat we al konden kwartetten op zijn allereerste dag en dat hij alles eet wat ik klaarmaak, maar geen boter lust op brood.

De eerste weken waren intensief en vermoeiend. Maar ik pluk nu al de vruchten van mijn geduld. Haruto is precies drie weken bij ons en hij ging in die tijd slechts drie dagen naar school. Het is namelijk herfstvakantie en volgens mij was dat goed. Haruto kon eventjes bijkomen van de eerste indrukken op school. Ook moest hij zijn visum regelen bij de IND. Daarvoor kreeg hij hulp van de organisatie. Voor een gastouderschap krijg je niets betaald. Het is vrijwilligerswerk waarvan je heel veel leert. Ik wilde het graag omdat mijn leven in rustig vaarwater was gekomen. Mijn boek is af en reizen kan ik nog niet. Als Japan zijn grenzen opent, ben ik een ervaring rijker. Ik kan Haruto begeleiden op zijn levenspad. Als je 17 bent, ligt de wereld voor je open, als je de kansen pakt die het leven je biedt.

Mijn Yutaka heeft ooit hetzelfde gedaan. Hij ging als 17-jarige jongen naar Florida. Voor een highschool-jaar, net als Haruto (zie foto). Hij moest bij terugkomst in Japan nog een jaar naar school. En datzelfde geldt voor Haruto. Zijn schooljaar in Nederland telt in feite niet mee: hij zal 5 en 6 VWO nog in Japan moeten doen. Maar hoeveel wijzer dan zijn leeftijdsgenoten zal hij straks wel niet zijn? Hij spreekt al buitengewoon goed Engels en straks nog Nederlands ook… Yutaka’s leven kreeg een wending door zijn jaar in Amerika. Hij keek buiten de grenzen en dat leverde hem veel op. Ik hoop hetzelfde voor Haruto! Dat ik een steentje kan bijdragen vervult mij met trots.

Yutaka staat hier links op de foto en naast hem zit Andrea, zijn Italiaanse vriend uit die tijd (1982). Voor beide mannen heeft het jaar in Amerika hun horizon verbreed. Ze kregen goede kansen op de arbeidsmarkt in hun eigen land en in het buitenland. Zo heeft Yutaka in Brussel gestudeerd en daarna tien jaar voor een groot bedrijf in Narita (Japan) gewerkt. Daarvandaan kreeg hij de kans naar Sillicon Valley te gaan. In de halfgeleiderindustrie bediende hij Japanse klanten vanuit de USA. Pas in 2021 keerde hij terug naar Japan. Ook Andrea is de hele wereld overgegaan. Hij maakte carrière en hij zwom in het geld. Hij was populair bij de meisjes, op highschool al. Maar daar had hij niet veel aan, omdat hij op mannen viel. Hij is met Greg getrouwd, een lieve man met twee Kroatische adoptiezonen, en hij werkt bij een bank in Washington. We hebben ze exact twee jaar geleden nog in Leesburg opgezocht.

Vrienden voor het leven: allemaal dankzij een higschool-jaar.

 

*Toeristen mogen nog niet naar Japan. Op de website van de Japan Times vroeg iemand: When might Japan be open to tourists? En ik interpreteer de tekst als volgt: misschien na maart volgend jaar, als je op een toeristenvisum wilt.

People who already have a so called Certificate of Eligibility and are just waiting for the final paperwork should start seeing movement sometime before the end of November (according to rumors). My guess is that visas will start trickling out over a few months starting then, with up to a few thousand each day. That will take us probably into February or March just to clear the backlog. New visa applications will start being processed then, and go in order of priority (family, business->education->other long-term->short-term). If you want a tourist visa then you'll be at the back of the queue.

**Tidying Up with Marie Kondo is de titel van de serie en op 31 augustus kwam daar de nieuwe serie bij: Sparking Joy with Marie Kondo (op Netflix).

***Verklaring omtrent het gedrag

**** Meer weten over de organisatie Travel Active? https://www.travelactive.nl/high-school-holland/overzicht-buitenlandse-studenten/?afdeling=High%20School%20Holland&prog=Een%20buitenlandse%20student%20in%20huis&bestemming=Nederland&thema=Regulier&id=765